|
Rozumienie potoczne
Słowo psychoterapia jest dzisiaj potocznie rozumiane jako leczenie „psychiki” lub leczenie różnych objawów oddziaływaniem „poprzez psychikę”. W powszechnym ujęciu psychoterapia jest często uważana za „leczenie psychiki słowem, rozmową”. Rozumienie takie oznacza postawienie znaku równości pomiędzy pojęciem „terapia” a pojęciem leczenia, naprawy oraz jest związane z funkcjonującym w językowej rzeczywistości pojęciem psychiki obejmującym wszelkie zjawiska, których nie potrafimy utożsamić z ciałem. Sfera psychiki ma charakter bardziej subiektywny w przeciwieństwie do naszej cielesności poddającej się obiektywnemu badaniu. Zakłada się jednocześnie, że na psychikę można oddziaływać, zmieniać ją, leczyć, naprawiać przy pomocy słów - rozmowa (a więc relacja z drugim człowiekiem!) może mieć moc uzdrawiającą podobnie jak leki. Potocznie stosowany termin „psychika” wydaje się bliski znaczeniowo takim pojęciom jak; jaźń, umysł, osobowość w psychologii oraz powszechnie używanemu dawniej terminowi 'dusza' (nie w sensie religijnym). W takim ujęciu lekarze różnych specjalności są specjalistami od problemów związanych z ciałem a właściwym fachowcem od psychiki jest lekarz psychiatra, który leczy psychikę podobnie jak ciało, przy pomocy leków oraz psycholog – psychoterapeuta 'leczący' rozmową.
Źródłosłów
Już na pierwszy rzut oka widać, że słowo psychoterapia jest złożone z dwu części (psycho + terapia), których korzenie odnajdziemy w języku starożytnych greków (psyche oraz therapeia, therapeutes). „Leczenie duszy” jest najbardziej rozpowszechnionym sposobem wyjaśnienia tego słowa uwzględniającym jego greckie korzenie. Wywodzące się z greckiej cywilizacji pojęcia wydają się jednak bardziej bogate w znaczenie. „Therapeia” ma wiele odcieni znaczeniowych, odnosi się do służby, towarzyszenia. „Therapeutes” - ktoś, kto pielęgnuje, zajmuje się, troszczy a nie tylko leczy. Psyche to greckie określenie odpowiadające polskiej duszy, upersonifikowane w greckiej mitologii przez młodą uskrzydloną kobietę (przywołane zostaje tu także przy okazji całe bogactwo skojarzeń związanych z mitologiczną historią Psyche i Erosa). Oczywiście grecka psyche i polska dusza niosą za sobą całą moc dalszych asocjacji, które bardzo rozszerzają znaczenie pojęcia. Czy obok dzisiejszego „leczenia psychiki”, równie uprawnioną z uwagi na źródłosłów interpretacją dla pojęcia psychoterapii będzie „pielęgnacja duszy” a psychoterapeuta może być uważany za kogoś „kto służy, towarzyszy duszy (rozumianej w taki czy inny sposób)”? Niektórzy uważają, że pojęcie psychoterapii jest dzisiaj przestarzałe i nie oddaje już w pełni charakteru działań określanych przy jego pomocy. Zniechęcenie do posługiwania się tym terminem wynikać może z redukcji całego bogactwa znaczeń i skojarzeń, jakie niesie on ze sobą, do jednego tylko, charakterystycznego dla naszej epoki, medycznego rozumienia.
Wokół pojęcia psychoterapii toczy się wiele dyskusji pomiędzy przedstawicielami różnych podejść terapeutycznych, pomiędzy praktykami i teoretykami egzystującymi w świecie akademickiej nauki, sporów, w których mieszają się przeróżne punkty widzenia i rozumienia tego terminu. Być może obserwowana różnorodność stanowisk ma swoje źródło w antycznych korzeniach pojęcia i bogactwie jego odniesień.
A.U.(wrzesień 2008)
|
|
Czy psychoterapia jest dziedziną medycyny? Relacja leczenia czy relacja pomagania?
Środowisko lekarzy, psychologów i psychoterapeutów jest dzisiaj bardzo podzielone w kwestii użycia terminu "psychoterapia".
Po jednej stronie znajdujemy zwolenników medycznego podejścia do psychoterapii i propozycję, by pojęcie to zarezerwować dla specyficznej relacji leczenia, w której jedna z osób jest pacjentem. Relacja leczenia może zaistnieć jedynie w następstwie medycznej diagnozy i wymaga wyraźnych kryteriów dla odgraniczenia stanu zdrowia od stanu choroby. Oznacza to konieczność wcześniejszego zdiagnozowania np. zaburzeń osobowości lub zaburzeń lękowych przy pomocy medycznych narzędzi diagnostycznych takich jak ICD-10 czy DSM-IV. W takim ujęciu psychoterapia staje się dziedziną medycyny a wszelkie inne formy oddziaływania psychologicznego nie są psychoterapią ale poradnictwem, pomocą psychologiczną, psychoedukacją. W tym kontekście nie można też mówić o psychoterapii par czy całych rodzin.
Po drugiej stronie znajdują się ci, którzy za psychoterapię są skłonni uznać wszelkie intensywniejsze oddziaływania psychologiczne stosowane w ramach ściśle kontrolowanej, profesjonalnej relacji i wymagające głębokiego zaangażowania osoby zwracającej się po pomoc psychologiczną. Cele terapii mogą być definiowane bardzo różnie- zależy to od podejścia terapeutycznego- i nie muszą być związane z „usuwaniem zaburzeń”. W takim ujęciu granica pomiędzy działaniami psychoedukacyjnymi, poradnictwem a psychoterapią jest nieco płynna, ale pozwala ono uznać psychoterapię za specyficzną, specjalistyczną formę pomocy psychologicznej realizowaną w relacji pomagania (nie leczenia!). Nie istnieje przy takim podejściu konieczność wystawiania medycznej diagnozy a fakt poddania się psychoterapii nie stygmatyzuje nadaniem etykiety diagnostycznej. W Polsce wiele osób obawia się wizyty u psychologa, nawet bardzo poważne problemy nie skłaniają, by zwrócić się po pomoc do poradni, ośrodka terapii - medyczne rozumienie procesu psychoterapii nie sprzyja zmianie tego nastawienia. Jednocześnie trzeba przyznać, iż pojęcie psychoterapii jest aktualnie w naszym kraju stosowane bardzo dowolnie i często odnosi się do działań, które trudno zakwalifikować do tej kategorii na podstawie jakiejkolwiek definicji.
Od kilku lat podejmowane są próby wprowadzenia ustawowych regulacji w zakresie pomocy psychologicznej i psychoterapii. Działania administracji państwowej i różnych środowisk zawodowych, zmierzające do uporządkowania tej sfery usług, mogą w niedalekiej przyszłości wyznaczyć wyraźne reguły użycia pojęć "psychoterapia" i "psychoterapeuta". Istotnym jest, by reguły te były czytelne, uwzględniały różne sposoby rozumienia psychoterapii oraz służyły wszystkim, zarówno korzystającym z usług, jak i praktykom stosującym różne metody terapeutyczne.
A.U.(wrzesień2008)
|
PSYCHOTERAPIA 